Смогу сказать, кем или каким я НЕ являюсь («я не устал», «он не женат»), спросить «ты голоден?», «вы готовы?» — частицей -mı или одной интонацией — и коротко ответить «да» или «нет».
Deyil и -mı: «не» и «ли»
Deyil и -mı: «не» и «ли»
Чтобы сказать «я не …», ставят слово deyil после слова, и окончание лица переходит к нему: yorğun deyiləm, deyilsən, deyilik, deyilsiniz. В 3-м лице — просто deyil, без -dır; для onlar — deyil или deyillər.
Вопрос «ли» — частица -mı (-mi, -mu, -mü — по гармонии гласных). Она стоит в самом конце, после окончания лица, и пишется слитно: yorğunsanmı? В 3-м лице — -dırmı? или просто -mı?: Orxan gəncdirmi? Для onlar — -dırlarmı? или -dırmı?, -mı? Можно спросить и без частицы, одной интонацией: голос поднимается на последнем слоге, как в русском: Yorğunsan?
Краткие ответы: Bəli, gəncəm. / Xeyr, gənc deyiləm. Отрицательный вопрос — deyil + лицо + -mı: Yorğun deyilsənmi? — «Ты не устал?». Частица -mı и слово deyil безударны. Слово xoşbəxt — «счастливый».
Так неправильно:
• NOT «Mı sən tələbəsən?» → частица в конце: Sən tələbəsənmi?
• NOT «Sən tələbəsən mi?» → слитно: tələbəsənmi (раздельно пишут по-турецки).
• NOT «Mən tələbə yox.» → Mən tələbə deyiləm.
• NOT «Mən deyiləm tələbə.» → deyil после слова: tələbə deyiləm.
Да, нет, вопрос: hazır «готов»
После deyil окончание лица переходит к нему; -mı стоит в самом конце и пишется слитно.
| Лицо | + | − | ? |
|---|---|---|---|
| mən (я) | hazıram | hazır deyiləm | hazırammı? |
| sən (ты) | hazırsan | hazır deyilsən | hazırsanmı? |
| o (он, она) | hazırdır | hazır deyil | hazırdırmı? hazırmı? |
| biz (мы) | hazırıq | hazır deyilik | hazırıqmı? |
| siz (вы) | hazırsınız | hazır deyilsiniz | hazırsınızmı? |
| onlar (они) | hazırdırlar | hazır deyillər | hazırdırlarmı? |
Четыре варианта -mı
Вариант частицы выбирают по последней гласной перед ней.
| Последняя гласная | Частица | Пример |
|---|---|---|
| a, ı | -mı | subaysanmı? |
| e, ə, i | -mi | tələbəsənmi? |
| o, u | -mu | məşğulsunuzmu? |
| ö, ü | -mü | gözdürmü? |
Lesson notes
Deyil и -mı: «не» и «ли»
Чтобы сказать «я не …», ставят слово deyil после слова, и окончание лица переходит к нему: yorğun deyiləm, deyilsən, deyilik, deyilsiniz. В 3-м лице — просто deyil, без -dır; для onlar — deyil или deyillər.
Вопрос «ли» — частица -mı (-mi, -mu, -mü — по гармонии гласных). Она стоит в самом конце, после окончания лица, и пишется слитно: yorğunsanmı? В 3-м лице — -dırmı? или просто -mı?: Orxan gəncdirmi? Для onlar — -dırlarmı? или -dırmı?, -mı? Можно спросить и без частицы, одной интонацией: голос поднимается на последнем слоге, как в русском: Yorğunsan?
Краткие ответы: Bəli, gəncəm. / Xeyr, gənc deyiləm. Отрицательный вопрос — deyil + лицо + -mı: Yorğun deyilsənmi? — «Ты не устал?». Частица -mı и слово deyil безударны. Слово xoşbəxt — «счастливый».
Так неправильно:
• NOT «Mı sən tələbəsən?» → частица в конце: Sən tələbəsənmi?
• NOT «Sən tələbəsən mi?» → слитно: tələbəsənmi (раздельно пишут по-турецки).
• NOT «Mən tələbə yox.» → Mən tələbə deyiləm.
• NOT «Mən deyiləm tələbə.» → deyil после слова: tələbə deyiləm.