I can tell what I did yesterday and last week, say what I didn't do, ask “Бардыңыз ба?”, and explain why: “себебі …”.
Кеше не істедіңіз? What happened and what you did
Кеше не істедіңіз? What happened and what you did
Why: to say what you did and what happened — about things that are over and that you know firsthand. One Kazakh form covers English “I went” and “I have been”.
Time words: кеше “yesterday”, өткен аптада “last week”, былтыр “last year”, жақында “recently”, бұрын “before, earlier”.
The past tense (жедел өткен шақ): the stem + -ды / -ді, after voiceless consonants -ты / -ті, and a short personal ending, like the “my, your” endings (see the table): бардым, бардың, бардыңыз, барды, бардық; келдім, келдік; айттым. “We” is -қ in a hard word, -к in a soft one. For several people add -дар / -дер: бардыңдар, бардыңыздар. Stems in п, к, қ don't change: шықтық, кешіктің.
“Not” is the familiar -ма / -ме, -ба / -бе, -па / -пе before -ды / -ді: бармадым, бермедім, жазбадым, айтпадым. In a question, the particle goes after the form: Көрдің бе? Ол алды ма? To ask what someone did: Не істедіңіз? “What did you do?” — you know істеу “to do” from жұмыс істеу.
болды — “was, were”: Жол алыс болды. Why? — Неге? Because — себебі: Сабаққа бармадым, себебі уақытым болмады.
Watch out: қала is “city”, but қалды is “stayed” (from қалу).
Common mistakes:
• ×бардымын → бардым;
• ×Мен барды → Мен бардым.
The past tense: who did what
In a question, the particle goes after the form: Бардыңыз ба? Келдік пе?
| Who | бару | келу | айту | не |
|---|---|---|---|---|
| мен | бардым | келдім | айттым | бармадым |
| сен | бардың | келдің | айттың | бармадың |
| сіз | бардыңыз | келдіңіз | айттыңыз | бармадыңыз |
| ол, олар | барды | келді | айтты | бармады |
| біз | бардық | келдік | айттық | бармадық |
| сендер | бардыңдар | келдіңдер | айттыңдар | бармадыңдар |
| сіздер | бардыңыздар | келдіңіздер | айттыңыздар | бармадыңыздар |
Words about the past
| Word | Translation |
|---|---|
| кеше | yesterday |
| алдыңгүні | the day before yesterday |
| өткен аптада | last week |
| былтыр | last year |
| жақында | recently |
| бұрын | earlier, before |
Lesson notes
Кеше не істедіңіз? What happened and what you did
Why: to say what you did and what happened — about things that are over and that you know firsthand. One Kazakh form covers English “I went” and “I have been”.
Time words: кеше “yesterday”, өткен аптада “last week”, былтыр “last year”, жақында “recently”, бұрын “before, earlier”.
The past tense (жедел өткен шақ): the stem + -ды / -ді, after voiceless consonants -ты / -ті, and a short personal ending, like the “my, your” endings (see the table): бардым, бардың, бардыңыз, барды, бардық; келдім, келдік; айттым. “We” is -қ in a hard word, -к in a soft one. For several people add -дар / -дер: бардыңдар, бардыңыздар. Stems in п, к, қ don't change: шықтық, кешіктің.
“Not” is the familiar -ма / -ме, -ба / -бе, -па / -пе before -ды / -ді: бармадым, бермедім, жазбадым, айтпадым. In a question, the particle goes after the form: Көрдің бе? Ол алды ма? To ask what someone did: Не істедіңіз? “What did you do?” — you know істеу “to do” from жұмыс істеу.
болды — “was, were”: Жол алыс болды. Why? — Неге? Because — себебі: Сабаққа бармадым, себебі уақытым болмады.
Watch out: қала is “city”, but қалды is “stayed” (from қалу).
Common mistakes:
• ×бардымын → бардым;
• ×Мен барды → Мен бардым.