Смогу сказать, что происходило, когда что-то случилось: Evə gələndə yağış yağırdı, — и что сделаю, когда наступит момент: Gələndə zəng edərəm.
Когда это было: форма -anda
-anda / -əndə: uşaq olanda
Форма -anda / -əndə — это русское «когда» внутри предложения. Часть с «когда» идёт первой, главное — после неё: Uşaq olanda çox oynayırdım. Evə gələndə mesaj yazaram. Nə vaxt — только вопрос: Nə vaxt gəldin?
Форма: основа + -anda после a, ı, o, u или -əndə после e, ə, i, ö, ü. После гласной — вставная y: oxuyanda, işləyəndə; t → d только там, где d есть и в настоящем (gedirəm, qayıdıram): gedəndə, qayıdanda; а у yatıram d нет — yatanda. Окончания лица нет — кто действует, говорит подлежащее: mən gələndə, sən gələndə.
Фон и событие: что длилось — -ırdı, что случилось — -dı. Qapını açanda yağış yağırdı — шёл дождь, это фон. Mən yazırdım, birdən Anna gəldi — событие на фоне. Событие часто отмечают birdən и bir dəfə, фон — hələ.
О будущем: -anda + -ar, -acaq или просьба: Bakıya gələndə bizə gəl!
Так неправильно:
• ×Nə vaxt mən gəldim, anam yatırdı → Mən gələndə anam yatırdı.
• ×Mən gələndəm → Mən gələndə (окончания лица нет).
• ×getəndə → gedəndə.
• ×Mən gəlirəndə → gələndə (не от формы настоящего).
Форма «когда»
Окончания лица нет: mən gələndə, biz gələndə.
| Глагол | Основа | -anda / -əndə |
|---|---|---|
| olmaq | ol | olanda |
| gəlmək | gəl | gələndə |
| oxumaq | oxu | oxuyanda |
| işləmək | işlə | işləyəndə |
| getmək | ged- | gedəndə |
| qayıtmaq | qayıd- | qayıdanda |
Конспект урока
-anda / -əndə: uşaq olanda
Форма -anda / -əndə — это русское «когда» внутри предложения. Часть с «когда» идёт первой, главное — после неё: Uşaq olanda çox oynayırdım. Evə gələndə mesaj yazaram. Nə vaxt — только вопрос: Nə vaxt gəldin?
Форма: основа + -anda после a, ı, o, u или -əndə после e, ə, i, ö, ü. После гласной — вставная y: oxuyanda, işləyəndə; t → d только там, где d есть и в настоящем (gedirəm, qayıdıram): gedəndə, qayıdanda; а у yatıram d нет — yatanda. Окончания лица нет — кто действует, говорит подлежащее: mən gələndə, sən gələndə.
Фон и событие: что длилось — -ırdı, что случилось — -dı. Qapını açanda yağış yağırdı — шёл дождь, это фон. Mən yazırdım, birdən Anna gəldi — событие на фоне. Событие часто отмечают birdən и bir dəfə, фон — hələ.
О будущем: -anda + -ar, -acaq или просьба: Bakıya gələndə bizə gəl!
Так неправильно:
• ×Nə vaxt mən gəldim, anam yatırdı → Mən gələndə anam yatırdı.
• ×Mən gələndəm → Mən gələndə (окончания лица нет).
• ×getəndə → gedəndə.
• ×Mən gəlirəndə → gələndə (не от формы настоящего).