Урок 2. Менің кітабым: чередование согласных п → б, к → г, қ → ғ

Смогу сказать „моя книга“, „ваш словарь“, „его гость“ — кітабым, сөздігіңіз, қонағы — и „мои друзья“ — достарым.

Кітап → кітабым: чередование согласных

Зачем: сказать «моя книга, ваш словарь, его гость» — у слов на п, к, қ. Перед окончанием, которое начинается с гласного, последний согласный слова становится звонким: • п → б: кітап → кітабым, кітабы; • к → г: сөздік → сөздігің, есік → есігі; • қ → ғ: қонақ → қонағыңыз, оқулық → оқулығы. Без окончания и перед согласным слово прежнее: кітап, кітаптар. Другие согласные не меняются: дос → досым, жігіт → жігіті, қарындаш → қарындашы. Несколько вещей или людей: сначала -лар, потом «мой, твой, его»: достарым «мои друзья», кітаптарыңыз «ваши книги». Здесь п, к, қ не меняются: за ними согласный. В словаре у слов на п, к, қ теперь стоит форма «его»: кітап (кітабы). Так неправильно: • ×кітапым → кітабым; • ×қонақы → қонағы; • ×досымдар → достарым.

Последний согласный перед окончанием

В слове дос ничего не меняется.

Слово	мой	твой	ваш	его
кітап	кітабым	кітабың	кітабыңыз	кітабы
сөздік	сөздігім	сөздігің	сөздігіңіз	сөздігі
қонақ	қонағым	қонағың	қонағыңыз	қонағы
дос	досым	досың	досыңыз	досы

Сначала «много», потом «чей»

Перед -тар согласный не меняется: кітаптар, қонақтар.

Один	Много	Мои, ваши, его
дос	достар	достарым
кітап	кітаптар	кітаптарыңыз
қонақ	қонақтар	қонақтары

Конспект урока

Кітап → кітабым: чередование согласных

Зачем: сказать «моя книга, ваш словарь, его гость» — у слов на п, к, қ. Перед окончанием, которое начинается с гласного, последний согласный слова становится звонким: • п → б: кітап → кітабым, кітабы; • к → г: сөздік → сөздігің, есік → есігі; • қ → ғ: қонақ → қонағыңыз, оқулық → оқулығы. Без окончания и перед согласным слово прежнее: кітап, кітаптар. Другие согласные не меняются: дос → досым, жігіт → жігіті, қарындаш → қарындашы. Несколько вещей или людей: сначала -лар, потом «мой, твой, его»: достарым «мои друзья», кітаптарыңыз «ваши книги». Здесь п, к, қ не меняются: за ними согласный. В словаре у слов на п, к, қ теперь стоит форма «его»: кітап (кітабы). Так неправильно: • ×кітапым → кітабым; • ×қонақы → қонағы; • ×досымдар → достарым.